Dağıstan Cumhuriyeti - DEVLET SİSTEMİ

Yasama gücü Halk Meclisindedir- DC Parlamentosu.

İcra gücü açısından en üst organ DC Devlet Konseyidir. Dağıstan Cumhuriyeti Hükümeti, Halk Meclisinin yasama yetkisi çerçevesinde, bu konsey tarafından yönlendirilir.

Yargı gücü açısından en üst organ Anayasa Mahkemesidir. Bunun altında Supreme Mahkeme ve Yüksek Uzlaştırma Mahkemesi bulunmaktadır.

Ayrıca bir de Devlet Konseyine bağlı olan DC Güvenlik Konseyi vardır.

DC Hükümeti şu bakanlıklardan oluşur:

1. İçişleri Bakanlığı

2. Sağlık Bakanlığı

3. Eğitim Bakanlığı

4. Çevre ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı

5. Milliyetler ve Dışilişkiler Bakanlığı

6. Sivil Savunma ve Afet Kaynakları Bakanlığı

7. Sanayi, Ulaştırma ve İletişim Bakanlığı

8. Tarım Bakanlığı

9. Sosyal Refah Bakanlığı

10. Bayındırlık, Konut ve Toplum Hizmetleri Bakanlığı

11. Çalışma ve İstihdam Bakanlığı

12. Maliye Bakanlığı

13. Adalet Bakanlığı

14. İktisat bakanlığı

15. Dağıstan Gümrükleri Kurulu

16. Vergi Polisi Dairesi

17. Federal Güvenlik Dairesi

Aşağıdaki kişiler DC'nin Rusya Federasyonu Federal Meclisindeki temsilcileridir:

· Rusya Federasyonu Konseyi üyeleri: Magomed M. Magomedov (Devlet Konseyi Başkanı) ve Muhu G. Aliyev (Halk Meclisi Başkanı)

· Rusya Federasyonu Devlet DumasıTemsilcileri: R.G. Abdullatipov, G.R. Askerhanov, S.N. Resulski ve N.M. Haçaliev

COĞRAFYA VE İKLİM

Bır Kuzey Kafkas ülkesi olan Dağıstan 7 ülke ile karadan ve Kaspis (Hazar) denizi aracılığıyla komşudur: Rusya Federasyonu (Çeçenistan, Kalmukya, Stavropol Eyaleti), Azerbaycan, Gürcistan, Kazakistan Türkmenistan ve İran.

Kuzeyden güneye 400 km uzunluğunda, doğudan batıya ise 200 km eninde olup Yaklaşık 50.300 km2 yüzölçümü vardır. Kaspis Denizindeki kıyı uzunluğu 530 km kadardır.

Dağıtan'da 42 idari bölge, 10 şehir ve 14 kentsel yerleşme vardır. 5 iklim ve birçok fiziko-coğrafik yöresi bulunmaktadır. Yazlar genelde sıcak ve uzun olur. Alt-tropik iklime sahip olan Kaspis kıyıları deniz düzeyinin 28m altında iken, karlı Kafkas dağlarında 4000 metre aşılmaktadır. Basitleştirme yapılırsa ülke üç ana bölüme ayrılabilir: dağlar(2500 metreye kadar yerleşme vardır), yamaçlar (500-700 metre) ve alçak ovalar. En büyük nehirler Terek, Sulak ve Samur'dur. Dağıstan'ın iç kısımlarında kayalıklardan oluşan ve ilginç platolara sahip Alp sıradağları yeralır. En yüksek nokta Bazarduzi doruğudur.

TARİH

Dağıstan'daki ilk insan izleri Paleolitik(Aşel dönemi) çağa, 150-80 bin yıl öncesine gitmektedir. Orta Paleolitik (Mustier) çağa (80-35 bin yıl öncesine) ait bulgular tüm fiziko-coğrafik yörelerde mevcuttur. Buzulların hareketlendiği Üst Paleolitik çağda insan dağlardan önkaspis düzlüğüne inmiştir. Gedjuk bölgesinde bulunan, mamut kalça kemiğinden yapılmış bir çanak bunun kanıtıdır. Aşel döneminde insan ateş yakmayı ve toplu avlanmayı öğrenmiştir. Mustier döneminde ise mızrak ortaya çıkmıştır.

Mezolitik çağda (10-9 bin yıl önce) iklim değişmiş, Kaspis Denizi alçalmış ve Kafkasya'da buzul dönemi oradan kalkmıştır. Bugün Çoh olarak bilinen yerleşmeyi miras bırakan kabileler Kaspis Denizinden hareketle Dağıstan'ın dağlık kısımlarına sızmışlardır. Mekegi ve Rugudja köyleri yakınlarında bulunan kaya sanatı bulguları da onlara ithaf edilmektedir.

Ok ve yay o zamanın en önemli keşfidir. Depicted hayvanlar ve güneş simgeleri o dönemdeki insanların ideolojik görüşlerini yansıtır.

Tarım ve hayvancılığa geçiş neolitik döneme işaret eder (8-7 bin yıl önce). Çoh'taki kayadan yapılmış bir ev Neolitik dönemden kalmadır. Çömlekçilik, örgü, taşların cilalanması ve delinmesi bu dönemin en büyük başarılarıdır.

Aeneolitik çağda (Milattan önce 5-4 bin) önemli maden keşifleri olmuştur. Dönemin standart evi Girçin köyünde bulunduğu gibi dairesel bir plana sahipti. Ayni yerde iki de mezar bulunmuştur. Tarım ve hayvancılığa geçiş, antik Dağıstan'ın en önemli olaylarıdır. Bu sayede ekonomi gelişmiş ve nüfus artışı ile birlikte alan genişlemiştir. Geçici ve mevsimlik yerleşmeler de ortaya çıkmıştır.

Bronz çağının başlamasıyla birlikte (M.Ö 4-2 bin) dağlık Dağıstan'da teraslama yöntemiyle ekin mükemmeleşmiştir. Neolitik Devrim'in bir eyaleti olarak Dağıstan dahil Doğu Kafkasya, dünyanın yiyecek türlerine 50'den fazla buğday, arpa, keten, fasulye kültürlerini ve sayısız kayısı, tohum vb. ürünleri katmıştır.

Bronz çağ demir üretimine yol açmıştır. Bu ise ekonomi, kültür, insan mentalitesinde devrimsel değişiklikler yaratmış ve nihayet askeri bir demokrasinin ve ardından da “devletin” oluşmasına neden olmuştur.

Iran'dan gelen göçer dalgaları (Sabatinler, Beloziorlar, İskit kabileleri) Dağıstan üzerinde çalkalanmış ve Transkafkasya ile Küçük Asya'ya yayılmıştır.

M.Ö. 4. yy'dan M.S. 4.yy'a kadar geçen dönemde Doğu Kafkasya'daki en belirgin olgu, Kafkas Albanya'sının kurulması ve büyümesidir. Kafkas Albanya'sının halkları, Romalılara karşı Pontik Kralı Mitridat IV Eupatoros' un yönettiği savaşa katılmışlardır. M.S. 226'da Sasaniler İran'da iktidarı ele geçirince, Kafkasya'yı etkileri altına almak için Romalılarla savaşmaya başladılar. Büyük Göç ve çeşitli göçer kabilelerin (Savir, Avar, Barsil, Hun vb.) Dağıstan'ın Kaspis(Hazar) kıyısındaki yöreleri istila etmesi nedeniyle Kafkasya'daki durum daha da karışmıştır.

Bu kabileler, Transkafkasya ve Küçük Asya için tehlike oluşturuyordu. Bu koşullarda güvenlik sağlamak için Sasani yöneticileri kuzey sınırlarında surlar yapmışlardır. Bunlar bugün Derbent'te görülebilen surlardır. İpek yolu böylece açılmıştır.

5. ve 6.yüzyıllarda Kafkas halklarının tarihinde önemli roller oynayacak olan Lakz, Tabasaran, Zerikhgeran, Kaytak, Gumik, Serir, Derbent ve Maskut krallıklarının oluşmaya başladığını görüyoruz.

7. yy'ın ortalarında bir güney Avrupa devleti olan Hazar Kağanlığı tüm cüssesi ile boy göstermiştir. Bu kağanlık, çeşitli halklar, yerleşik ve göçer kabilelerin karışımından oluşan özgün bir konglomerasyondur. Kaspis kıyısındaki Dağıstan'da büyük gücü olan bu Kağanlığın sınırları içinde kalıyordu.

Ülke; 740'lı yıllardan itibaren, 8. yy.da Dağıstan halklarının da katılımı ile yürütülen Arap-Hazar savaşlarına sahne olmuştur. Sonunda Jarra, Maslama ve Mervan liderliğindeki Arap birlikleri, Dağıstan'ın iç kısımlarına da akınlar düzenlemişlerdir. Bu savaşlar Dağıstan'ın üretim güçlerini tahrip etmiş, köylerini yıkmış ve tarım ile zanaatin gerilemesine neden olmuştur.

Arap-Hazar savaşının sona ermesinden sonra Arap fetihleri sürmüş, Dağıstan'da İslamiyet' in yayılması başlamış ve 15.yy'da tamamlanmıştır.

9. yy'da Dağıstan Arap halifesinin boyunduruğundan kurtulur ve 965'de Hazar Hanlığı çatlar. 11. yy'ın ortalarında Prekaspis bölgesinde bugünkü Kumuk halkının formasyonunda belirleyici bir etmen olan Polova-Kıpçak kabileleri boy gösterir.

Tatar-Moğol istilası Dağıstan tarihinde başlıbaşına bir çağdır. 1220-22 yıllarında Jibe ve Subedey komutasındaki yirmibin kişilik ordu, Kuzey Kafkasya'ya, Transkafkasya ve İç Dağıstan üzerinden girerek dağlıların sert direnişini ezmiştir. Bunu izleyen yıllar Tatar-Moğol ordularının Dağıstan'a karşı Kuzey Kafkasya'dan düzenlediği seferler(1227, 1239-40) ve inatçı dağlıların saldırganlara karşı savaşımı ile geçmiştir. Tatar-Moğol istilaları yerli halkın sosyo-ekonomik ve kültürel açılardan gerilemesine neden olmuştur.

14.yy'da Orta Asya'da büyük bir devlet kuran Timurlenk, Cengiz Han'ın başaramadığı “evrensel imparatorluk” için harekete geçmiştir. 1395'de büyük bir ordunun başında Azerbaycan ve Derbent geçidi yoluyla Dağıstan topraklarına girmiştir. Timur'un barbarca katliamları, Dağıstan halklarına sayısız felaketler getirmiş ama özgürlük düşkünü dağlılar onun önünde diz çökmemiştir. Onların özgürlük ve bağımsızlık savaşımı parlak bir tarihi olgudur.

16.yy'da İran ve Osmanlı İmparatorluğu Dağıstan'a egemen olabilmek için birbirleriyle çatışmaya başlamıştır. Bu savaşım huzursuzluk getirmiştir- yerleşmelerin yağmalanması, üretim güçlerinin tahribi, halkın imhası ve köleleştirilmesi gibi-. 1582'de Lak, Avar ve Dargilerden oluşan birleşik kuvvetler Türk yeniçerilerini yenmiştir. Ondan sonra Dağıstan halklarının özgürlük ve bağımsızlık için sürekli savaşımları başlamıştır. Bunun en etkileyici safhalarından biri, Dağlar Ülkesine her ikisi de felaketle sonuçlanan iki sefer düzenleyen İran Şahı Nadir'e karşı yürütülen kahramanlık savaşımıdır. Dağlıların birleşik ordusu, İranlıları önce Canik'te (1738), ardından Dağıstan'da (1741) yenmiştir. İranlıların 1742 ve 1743 düzenlediği tüm saldırılar yenilgileriyle sonuçlanmıştır. Nihayet, dağlılara karşı savaş kazanma umudunu yitiren Nadir Şah, 1743'de ordularını hızla geriye çekmiştir.

19.yy'da dağlıların Çar sömürgeciliğine karşı özgürlük savaşımları, hem Dağıstan'ın, hem de bütün Kafkasya'nın tarihinde en canlı sayfa olmuştur. Dünyanın en kudretli İmparatorluğuna karşı yürütülen bu savaşım, Dağıstan ve diğer Kuzey Kafkas halklarının üç İmam'ın önderliğindeki bir kahramanlık destanıdır: Gazi Muhammed, Hamzat Bek ve Şamil. Bu savaşım sırasında bir de devlet- Şamil'in İmamat'ı- kurulmuştur. Bu devlet, 1834-1859 arasında varolmuştur. Dağlıların tahammül, cesaret ve kahramanlığı ile önderleri Şamil'in askeri dehası tüm dünya kamuoyunu büyülemiştir. Dağlıların bu savaşımı 25 Ağustos 1859'da Çar kuvvetlerinin Şamil'in son kalesi olan Gunip'i ele geçirmesi ile son bulmuştur.

Kafkas Savaşı'nın sona ermesiyle Dağıstan, Rus İmparatorluğu tarafından fiilen işgal edilmiş ve sözde “popüler-askeri hükümet” ihdas edilmiştir. Ancak, bu dağlıların özgürlük ve bağımsızlık savaşımlarının sonu olmamıştır. 1877'de Dağıstan, Çeçenistan ve Adigey'de yeni bir isyan olmuştur. Kaba kuvvetle bastırılmıştır.

Dağıstan, işgal ile birlikte, Rus uygarlığı ile tanışmış ve onun aracılığı ile de Avrupa ilişkisi başlamıştır. 19. yy'ın sonları ile 20. yy'ın başları arasında kapitalist işletmeler,devreye girmiş, demiryolu ve bir liman inşa edilmiştir. Ekonomik ve kültürel gelişme başlamıştır. Şubat Devrimi, 1917 darbesi ve bunu izleyen iç savaş halka eziyetler yüklerken, Dağıstan açısından büyük politik ve sosyal sonuçlar getirmiştir. 13 Kasım 1920'de yalnızca yerli halkların katıldığı Dağıstan Halkları 1. Kongresinde Dağıstan Sovyet Otonomu ilan edilmiştir. 20 Ocak 1921'de Tümüyle Ruslardan oluşan Merkez İcra Komitesi Dağıstan Otonom Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin kurulması kararını almış ve Aralık 1921'de Sovyetlerin yalnızca Dağıstanlılardan oluşan Kurucular Kongresi cumhuriyetin Anayasa'sını yürürlüğe koymuştur. 1926'ya kadar iç savaş nedeniyle perişan olan ekonomi düzeltilmiş, Sulak nehrinden Mahaçkale'ye uzanan 70 km'lik Ekim Devrimi Kanalı kazılmış(1923), Dagogni cam fabrikası yapılmış (1926) ve Gergebil'deki hidroelektirik enerji santrali tamamlanmıştır(1929). Yolların yapımı hızlandırılmıştır. 1928'de yönetimsel bir değişiklik gerçekleştirilmiştir. Daha önce on tane olan reyon (ilçe) sayısı, 28'e çıkarılmıştır. 1920'lerin sonları ile 1930'ların başlarında “genel kollektivizasyon” başlatılmıştır. 1937'de, SSCB Anayasası çerçevesinde yeni Dağıstan Anayasası kabul edilmiştir. 1930'larda parti hükümetinin totaliter sisteminden kaynaklanan baskılar, cumhuriyetin politik ve ekonomik durumuna çok kötü etkiler yapmıştır.

1941-45 Yurtseverlik Savaşı tüm ülke için büyük bir trajedi olmuştur. Dağıstan'da akrabalarını yitirmeyen tek bir aile kalmamıştır. Ancak Dağıstan'ın halkları SSCB halkı ile birlikte faşizme karşı zafer kazanmış ve 52 Dağıstanlı, Sovyetler Birliği Kahraman'ı ünvanını almıştır. Savaş sonrasında yaralar sarılmış, ekonomi iyileştirilmiş ve 1950'ye kadar refah artışı olmuştur. Yine de Cumhuriyet, izleyen onyıllardaki sosyo-ekonomik deneylerin tüm olumsuz sonuçlarına katlanmak zorunda kalmıştır.

İMAM ŞAMİL

1997 yılı, Rus İmparatorluğu'nun sömürgeci yayılmacılığına karşı özgürlükleri için mücadele eden Kuzey Kafkas halklarının önderliğini yapan, 19 yüzyıl dünya tarihinin en çok anılan kişiliklerinden birisi olan İmam Şamil'in 200. doğum yıldönümüdür. Kafkas Savaşı 1864'de Kuzeybatı Kafkasya'nın teslim olmasına kadar 35 yıl sürmüştür. İmam Şamil bu mücadelenin 25 yılında liderlik yapmış, adı özgürlük ve bağımsızlık için çarpışan Kafkas halklarının yaptıkları muhteşem mücadelenin simgesi olmuştur.

Şamil tarafından yönetilen dağlıların askeri başarısının tarihte bir benzeri yoktur. Dünya İmam Şamil'i, bu çokuluslu bölgenin tarihinde birleşik ilk devleti (İmamat'I) yaratan üstün bir devlet adamı, yetenekli bir stratejist ve komutan, reformcu ve insanlar arasında birincil derecede eşitlik prensibine sahip çıkan bir demokrat olarak anmaktadır. Yasal eşitlik, özgürlük ve bağımsızlık, o zamanki devlet politikasının ana unsurları olmuştur. Bu unsurlar Şamil'in Nizamları olarak anılan “İmamat Kanunları”na yansımıştır. Kafkas dağlılarının kahramanca savaşımları, izleyen tarihsel dönemlerde bağımsızlık için çarpışan halklara ilham kaynağı oluşturmuştur.

Seçkin bir Müslüman bilgini olan Şamil, bir köktendinci değildi. O diğer inançlara da saygı gösterirdi. Dağlılara katılan Hristiyanlar için kiliseler dahi yaptırdı.

Kafkas sorununun yalnızca askeri olarak çözümlenmesi gerektiğini de düşünmüyordu. Yetenekli bir diplomat olarak çelişkilerin barışçı yollardan çözümü için öneriler geliştirdi; bunlara dayanılarak anlaşmalar yapıldı ve askeri hareketler sona erdirildi. Buna karşılık dağlılara süngünün ucunda dayatılan ve gerek Kafkasya gerekse Rusya tarihinde trajik bir döneme yolaçan askeri bir yöntemdi.

Kafkas Savaşı'ndaki olaylar ve İmam Şamil'in kişiliği dünyada hala büyük ilgi görmektedir. Uluslararası seminer ve konferanslar, filmler, gösteri ve tiyatrolar için verimli bir zemin oluşturan bu konuyla ilgili olarak çok sayıda bilimsel çalışma yapılmıştır.

Dağıstan Cumhuriyeti yönetimi 1997'yi Şamil Yılı ilan etmiştir. Ulu İmam ve yandaşlarının anısına Cumhuriyet'in başkenti Mahaçkala'da ana caddeler yeniden adlandırılmış, heykeller dikilmiş, daha önce bilinmeyen çok sayıda eser yayınlanmıştır.

EKONOMİ

Dağıstan Rusya ve Avrupayı Doğu'ya bağlayan avantajlı bir coğrafik konuma sahiptir. Dağıstan ekonomisi tarım ve endüsride uzmanlaşmış çok sektörlü bir sistemdir. Cumhuriyette çeşitli mülkiyetlerde 35.000 kurum ve işletme vardır. Piyasa ekonomisinde 100'den fazla banka, 13 sigorta şirketi, yabancı ortaklığında 35 ortak girişim ve diğer yapılar yeralır.

Başkent Mahaçkala'da uluslararası düzeyde bir havaalanı ve deniz ticaret limanı bulunur.

1990'lı yılların başında endüstri ve geleneksel çok sektörlü tarım gayrisafi yurtiçi hasılanın %80'ini oluşturuyordu. Piyasa ekonomisine geçiş ile birlikte bu oran düşmüş ve bölgesel ekonominin diğer kesimleri gelişmeye başlamıştır. Cumhuriyet ekonomisinin sektörel yapısı şöyledir: endüstri %24, tarım %35, inşaat %26, ulaşım ve iletişim %5, ticaret %9, diğer %1.

Cumhuriyet'in endüstrisinde gıda, tüketim malları, yapı malzemeleri ve sanat ürünleri gibi geleneksel kollar yanında, makina üretimi, alet yapımı, petrol çıkarımı, kimya, enerji üretimi gibi ana kollar da vardır. Dizel araçları, düşük voltajlı ekipman, metal kesimi, ahşap işleme aletleri, santrifüjlü pompa ve kazanlar, seperatörler, radyo cihazları, basım sanayi ekipmanı, cam yünü, yapay gübre, şarap ve vodka, konserve meyve, sebze ve balık, giyim, ayakkabı, halı ve kilim, kuyumculuk endüstri kesiminde imal edilen ana mallardır. Ham maddeler giderek daha fazla bir oranda yerli sanayi tarafından işlenmektedir.

Endüstri işletmeleri daha çok şehirlerde yoğunlaşmıştır: Mahaçkala, Derbent, Buynaksk, Kizilyar, Kaspisk, Hasavyurt, İzberbaş, Kizilyurt. Bunun istisnası Dağıstanın hemen hemen her yerinde bulunan gıda, konfeksiyon endüstrileri ile el sanatlarıdır. Kırsal alanda konserve damıtma, tereyağ, peynir üretimi yapan atölyeler, halı yapım işletmeleri, konserve balık tesisleri, bunlara ilgili makina üreten yerler, radyo-elektronik ve konfeksiyon işletmeleri vardır.

Endüstride en önemli rolü makina üretimi (%20.1), enerji (%20.1) ve petrol çıkarımı (%13.0) alır. Dağıstan 1990'a kadar konserve sebze, meyve, balık; brandi ve şarap, şarap ürünleri konularında Rusya'da en önde gelen yerlerden biriydi. Son yıllarda dış ticaret hacmi ve ithalat-ihracaat miktarları büyük gelişme göstermiştir. Yavaş olsa da ulusal ekonominin genel durumu iyileşmektedir. Endekslerde artış gözlemlenmektedir. Dağıstan'ın yeni piyasa ekonomisinin çerçevesi oluşmuştur. Hükümet küçük sanayinin gelişmesine özen göstermektedir. Bu sektörü desteklemek ve geliştirmek, yatırımları teşvik etmek için bir dizi standartlar el kitabı yayımlanmıştır. Yeni işletmeler kurulmakta, ürünleri revaçta olan mevcut işletmelerin gelişmesi için düzenlemeler yapılmaktadır. Ekonomik krizin bu aşaması sona ermekte ve daha oturmuş, büyüyen bir ekonomiye doğru gelişmeler olmaktadır.

YENİ ÜRETİM TESİSLERİ : Son yıllarda üretimde özel kesimin daha aktif hale gelmesiyle Cumhuriyet'teki yatırımlar artmıştır. Yatırımlar dağıstan ve Rusya yasalarının koruması altındadır. En gelişmiş teknoloji ve dünya standarlarında, ekolojik kurallarla uyumlu yeni tesisler kurulmuştur: “Adam International” ortak girişimi adlı yün, deri işleyen ve konfeksiyon yapan büyük bir fabrika, kimyasal plastik fabrikası, “Progress ” adlı plastik eşya üretim fabrikası, bir maya ve damıtma fabrikası, şampanya damıtma tesisi, 5. Nesil renkli TV montaj tesisleri, maden suyu üretimi, “Maxi” ortak gişimi yüksek kaliteli ayakkabı fabrikası, “Dagtekstil” iplik fabrikası, Rusya'da en iyilerden olan “Dagpress” basımevi gibi. Modern iletişim sistemleri için Samsung (Güney Kore) şirketi işletmeye girmiştir. Bu şirket tarafından 13.500 abonelik dijital telefon santrali de kurulmuştur. Dagestanskiye Ogni yerleşmesindeki tümüyle yenilenen bir yapı camı fabrikası mallarını Rusya'nın güney bölgesine dağıtmaktadır. Burada cam kap üretimine de geçilmiştir.

DÖNÜŞÜM : Dönüşüm sonucunda savunma sektöründeki askeri malların üretimi 2.5 kat azalmıştır. Sivil ürünlerin, tüketim mallarının üretimi de buna bağlı olarak artmıştır. Yalnızca son iki-üç yılda, endüstri işletmeleri 50'den kazla yeni ürün imal etmişlerdir. Bunların arasında dizel, kaynak cihazları, jeneratörler, transformotörler, basınç ayar aletleri, mini- telefon santralleri, hafif uçaklar, TV cihazları, diğer elektrikli ve radyolu aletler vardır. Yeniden yapılanma en yoğun şekilde büyük makina üretim fabrikaları ile alet yapım tesislerinde gerçekleştirilmiştir.

ENERJİ SANAYİ

PETROL VE GAZ : Petrol çıkarımı verimli endüstrilerden biridir. Yılda 310 bin tondan fazla petrol ve yaklaşık 715 milyon metreküp doğal gaz üretilir. Petrolün üretimi geniş çaplı olmamakla birlikte kalitesi yüksektir. 350o'de kaynayan, %90 geridönüşümlü ham petrolden basit bir arıtma ile yüksek kaliteli petrol ürünleri elde edilebilmektedir.

Bu endüstrideki fabrikalar Kuzey Dağıstan (Yuzno-Suhokumsk kenti) ve Orta Dağıstan'da (İzberbaş-Açisu köyü) konumlanmıştır. Cumhuriyet'in döviz girdilerinin %51'I petrol ve ürünlerinin dışsatımından elde edilir. Yerli ve yabancı şirketlerin araştırdığı petrol ve gaz rezervleri umut vericidir. Bunların yanısıra kahverengi kömür, bataklık kömürü vb. yakıt kaynakları da vardır.

“Solntse” : Dağıstan'ın güneşli bir ülke olarak anılmasının nedenleri vardır. Ülkede bulutsuz günlerin sayısı çok az olduğu gibi, yüksek düzeyde güneş radyasyonu vardır. Bu yüzden, Rus Bilimler Akademisi burada güneşten ekolojik yönden zararsız enerji elde etmek amacıyla bir bilimsel araştırma enstitüsü kurmuştur. Şimdilik, enstitünün kendisine ait ısınma, sıcak su ve elektrik gereksinimi güneş enerjisinde sağlanmaktadır. Güneş enerjisi, sağlık tesisleri, öğrenci kampı ve bir işçi kentinde de kullanılmaktadır.Yakında araştırma bulgularının evlerde uygulamasına geçilecektir.

Son tasarımlanan aygıtlardan biri, cep tipi ısı biriktiricidir. Hafif plastik görünümlü olan bu aygıtlar şaşırtıcı miktarda enerji sağlamakta ve şarj edilmeleri için yalnızca güneş ışığına tutulmaları yeterli olmaktadır.

Zehirli atıkların nötralize edilmesi için de bir teknoloji geliştirilmiştir. Dünyada kullanılan enerjinin güneşten gelenin yalnızca 3000'de biri olduğu göz önünde tutulursa, bilim adamlarının önünde katedilecek epey uzun ve ilginç bir yol vardır.

MADEN KAYNAKLARI : Dağıstan büyük miktarlarda demirli, demirsiz, metal olmayan ve yapı malzemesi olarak kullanılabilen bir maden zenginliğine sahiptir. Kuzey Kafkasya'daki en ilginç ve zengin pirit (bakır cevheri) kaynakları Kızıldere'de bulunur. Ülke, ayrıca içmesuyu, maden suyu, termalsu ve endüstriyel su kaynaklarına sahiptir. Cumhuriyet'te bugüne kadar 3000'den fazla artezyen kuyusu açılmıştır.

YAPI MALZEMELERİ : Dogal kaynaklarda yapı malzemelrinin ayrı bir yeri vardır. Dağıstan, Kuzey Kafkasya'daki kireçtaşı rezervlerinin %36.6'sına ve Rusya Federasyonu'ndaki cam kumu rezervlerinin %15'ine sahiptir. Severnoye bölgesindeki Kuzey Kafkasya cam endüstrisini besleyecek kadar bol olan yüksek kaliteli kuvartz kumu nerdeyse yüzeydedir.

Cumhuriyet'te ayrıca sınırsız denilebilecek miktarlarda SAWN kireçtaşı, RUUBLE taşı, çakıl, kalep kumu, DOLOMİTES ve çimento hammaddeleri bulunur.

TARIM : Toprak kıtlığına karşın, Dağıstan tarımsal açıdan gelişmiş bir bölgedir. Kişi başına 1.9 hektar tarımsal arazi ve 0.3 hektar sulu tarım arazisi düşer. Temel hububatın yanısıra hayvan yemi ve sebze yetiştirilir. Ana tarımsal dallar koyun besiciliği, bahçecilik ve bağcılıktır.

Koyunlar dah çok dağ çiftliklerinde beslenir. Kışın dağlarda yem kıtlığı olduğundan, ovalara göçülür. Yazın ise koyunlar ve keçilerle dağlardaki geniş otlaklara çıkılır. Çoğu yerel olan 3 milyon baş küçükbaş hayvan vardır.

Bahçecilik ovaların yanısıra dağlık vadilerde de gelişmiştir. Değerli kültürler arasında şeftali, kayısı, erik, kiraz, vişne, ceviz, fındık, elma ve armut sayılabilir. Dağıstanlı araştırmacılar bu ürünlerin birçok çeşidini türetmişlerdir. Halen 30 bin hektar alanda bahçecilik yapılmaktadır.

Rusya'da sınırlı olan bağcılık, Dağıstan'da önemlidir. Rusya'daki bağların %38'I ve bağcılık ürünlerinin %45'I Dağıstan'a aittir. Bu ürünler esas olarak Kuzey ve Güney dağıstan'ın ovalarında yetiştirilir.

DAĞISTAN CUMHURİYETİ ULUSAL BANKASI : Bankacılık faaliyetleri ve bankacılığın tekelleşmesine karşı, para dolaşımının stabilizasyonunu ve ekonominin kontrolunu amaçlayan yeni bir para ve kredi mekanizması kurulmuştur. Bir yanda Dağıstan Cumhuriyeti Ulusal bankası, öte yanda Rusya Federasyonu Merkez Bankası ve özel bankalar olmak üzere iki düzeyli bir baka sistemi vardır. Kuzey kafkasya'daki en büyük Banka olan DC Ulusal Bankası finans ve kredi akımlarını, döviz hareketlerini, bankalararası alışverişleri, bütçe tahsislerini denetler; bankalara nakit sağlar; yönlendirilmiş piyasa ekonomisi mekanizmalarının oluşması ve işlemesi için gerekli önlemleri alır.

BALIKÇILIK : Hazar Denizi (Kaspis) öteden beri değerli su ürünleri ile tanınır: tatlı su türleri olan kutum, hereh, mercan, zander, vobla, sazan ve özellikle Mersin balığı. Hazar'ın asıl incisinin somon balığı olduğuna inanılır. Burada foklar da yuvalanmıştır. Balık ürünleri arasında önemli bir dışsatım kalemi siyah havyardır. Dağıstan'ın denizi, nehirleri ve Alp gölleri en mükemmeliyetçi balıkseverleri bile mutlu edebilecek niteliğe sahiptir.

www.kafkasfederasyonu.org'dan alınmıştır.